Gıda israfı sandığımızdan mühim bir konu. Peki neden mi? Çünkü FAO (Food and Agriculture) Organization ve UNEP’e (UN Environment Programme) göre dünyada üretilen gıdanın %14’ü kaybedilirken %17’sinin israf edildiği tahmin ediliyor. Bu sayılar detaylı incelendiğinde çok büyük kitlelere hitap edebilir ve çevre-insan ilişkisinde durumun ciddiyetini anlamamızda bize yardımcı olabilir. Gıda kaybı ve israfı dünya üzerine ağır bir yük yüklediği gibi her anlamda olumsuz sonuçlar da doğuruyor. Temel kavramlar ile başlayalım…
Gıda Kaybı: Tedarikçiler, gıda hizmeti sağlayıcıları ve tüketiciler hariç olacak şekilde gıda tedarik zincirindeki eylemler sonucunda üretim aşamasında gıdanın miktarı veya niteliğindeki azalma anlamına gelir.
Gıda İsrafı: Tedarikçiler, gıda hizmeti sağlayıcılar ve tüketicilerin eylemlerine bağlı olarak gıdanın miktarı veya niteliğindeki azalma anlamına gelir.
FAO Tarım Komitesi 2018 yılında, GKİ’nin azaltılmasına yönelik davranış ilkeleri geliştirmeyi talep etmiştir. Bununla ilgili Gıda Kaybı ve İsrafının Azaltılmasına Yönelik Gönüllü Davranış İlkeleri’ni (CoC FLW) geliştirmiştir. Bir yandan sürdürülebilir ve kapsayıcı tarım ve tarım-gıda sistemlerini teşvik ederken diğer yandan gıda kaybı ve israfını azaltmak için hükümetler ve diğer gönüllüler, gönüllülük esasıyla gerçekleşecek uluslararası ve bölgesel bir eylem olarak kabul görmüştür.
Avrupa Yeşil Mutabakatı: Sofranızdaki Devrim
Avrupa Birliği’nde Avrupa Komisyonu sürdürülebilir gıda-tarım sistemine geçiş için 2019’da Avrupa Yeşil Mutabakatı’nın bir parçası olarak “Tarladan Sofraya Stratejisi”ni benimsedi. Afrika Birliği 2014’de “Paylaşılan Refah ve İyileştirilmiş Geçim Kaynakları için Hızlandırılmış Tarımsal Büyüme ve Dönüşüm konulu Malabo Deklerasyonu”nda ve 2018’de “Hasat Sonrası Kaybı Yönetme Stratejisi”nde, SKA’larla uyumlu olarak GKİ’nin azaltılması için çalışmalar düzenlemiştir.
Güneydoğu Asya Ülkeleri de benzer çalışmalarda bulunmuştur. Latin Amerika ve Karayipler Parlamentosu (PARLATINO) Açlığın Olmadığı Amerika ve Karayipler İnisiyatifi Destek Projesi ve FAO’nın Kalkınma Mevzuatı Hizmeti’nin temelinde 2022 şubat ayında Gıda Kaybı ve İsrafının Önlenmesi ve Azaltılması için Örnek Yasa’yı onaylamıştır. Böylece örnek yasaya sahip ilk bölge haline gelmişlerdir.
Gıda İsrafına Yönelik Benimsenmesi Gereken İlkeler
-
Yeterli Kurumsal Çerçeve Oluşturulması
GKİ’nin azaltılması odaklı yasal çerçevenin uygulanması, izlenmesi ve icrası için kurum ve kuruluş belirlenmesi, sorumlukların tahsis edilmesi gerekmektedir. Bunun için kamu kurumlarının ve sivil toplum ve özel sektörün de işbirliğine ihtiyaç duyulacaktır.
-
Gıda Maddesi Hiyerarşisi Oluşturulması
Devletin GKİ’yi azaltmak için tüm çalışmalarını, farklı gıda maddelerinin nasıl yönetileceğini gösteren ve sıralayan bir hiyerarşiye göre düzenleyen aşamadır. Hem devlet hem işletmeler ve gıda tedarik zinciri aktörleri için sorumluk olması adına gerekli bir tablodur. GKİ meselesinin ele alınması amacıyla çalışmaların nasıl sıralanacağına dair yol gösterir.
-
Gıda Bağışı Sistemi Oluşturma
Hala yenilebilir halde ve besleyici olan gıdalar için bir bağış sistemi oluşturmayı hedefler.
-
Gıda Güvenilirliği ve Kalitenin Sağlanması
Çok katı güvenilirlik ve kalite standartları getirerek gıda kaybı ve israfını arttırmadan, gıdanın insan için güvenilir olması temin edilmeli. Kalite mevzuatına yönelik etkili yöntemlere sahip olunmalı. Gıda bağışı yapan işletme, diğer gıda işletmeleriyle aynı gereklilikleri barındırmalı, tüketim için doğru ürünler temin etmeli.
Gıda güvenirliliğinden sorumlu olan kurumlarca piyasadaki diğer gıdalar gibi güvenilirliğine dikkat edilmesi gerekir. Burada bağışlanacak ve yeniden kullanım için sunulacak her gıdanın özenle ve dikkatli koşullarda saklanması, soğuk zincirlerinin bozulmaması, son tüketim tarihine uyulması da büyük önem arz eder.
-
Net Tarih Etiketleri : Gereksinimlerinin Belirtilmesi
Codex etiketleme standartları dikkate alınarak, gıda tarih etiketlemesinde net ve uyumlu olunmalı. Net bir ayrım, gıda bağışı sistemleri için de önemlidir. Bu, son tüketim tarihi yaklaşmakla birlikte hala güvende tüketilecek gıdanın bağışlanmasına izin verilebilir.
“Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi” veya “En İyi Kalite için Önerilen Tarih”, belirtilen saklama koşulları altında açılmamış ürünün tamamen pazarlanabilir olacağı ve üstü kapalı olarak veya açıkça belirtilen belirli nitelikleri koruyacağı sürenin sonunu belirten tarih anlamına gelir. Ancak tarih geçse bile gıda hala tüketime uygun olabilir.
“Son Tüketim Tarihi” veya “Bitiş Tarihi”, belirtilen ürün satılmaması ve tüketilmemesi gerekir.
Evde Gıda İsrafına Karşı : Artanları Dönüştürmek
Hasat kayıpları, depolama kayıpları, taşımacılık kayıpları da derken süreç daha çok üreticide bitiyor gibi görünüyor. Peki ya bizden kaynaklı sebepler? Stoklama, fazla yemek hazırlama, büyük porsiyonlar, fazla yemek tüketiminde oluşan isteksizlik de, biz tüketicilerin gıda israfına yönelimi oluyor. Kendiniz, aileniz ve geleceğiniz için yeşil bir adım atmaya ne dersiniz? Evimizde gıda atıklarını ve israfını azaltmak içinse ufak gözükebilecek ama yapabileceğimiz birçok yöntem bulunuyor. İşte kendi evimizde yapabileceğimiz bazı geri dönüşümler;
- Her şeyden önemlisi yeteri kadar gıda almak, tüketeceğimiz miktardan fazla almamak en kıymetli unsurlardan biri.
- Kalan ekmeklerle, kalan pişmiş pirinçle Türk mutfağı kültürümüzde birçok köfte yapabiliriz veya daha sonra kullanmak üzere buzluğa kaldırabiliriz. Bu da gayet faydalı bir seçenek.
- Kalan yeşil sebzelerden yemeklerimize aroma verecek ve lezzet katacak yeşil yağlar yapabiliriz. Soğuk, serin ortamda 2 ay saklayabiliriz.
- Yine kalan pirinç pilavından ezogelin çorbası yapmak mümkün.
- Sebze kabukları ve yumurta kabukları gibi besleyici ve zengin içerikler barındıran atıklardan çiçeklerinize gübre yapabilirsiniz.
KAYNAKÇA: Gıda kaybı ve israfının önlenmesi ve azaltılması için elverişli bir yasal ortam oluşturulması.