Alışılmışın Dışında: Gastronomide Yenilebilir Böcekler

Yaklaşmakta olan gıda krizi, bizi farklı beslenmeye itiyor. Tüketimi azaltmak, ölçülü harcama yapmak, organik ürünler tercih etmek beslenmede bazı seçenekler olarak karşımıza çıkıyor. Peki ya tarımın bu alanın çok ilerisinde bir sorunla karşılaşmasıyla “böcek” tüketebiliriz desek? Gastronomide yeni bir trend: Yenilebilir böcekler…

Böceklerde Besin Değeri

Böcekler eklembacaklılar sınıfına dahildir. Yaşam döngüleri için üç aşama olarak: larva, pupa, ergin dönemleri bulunur. Son dönemlerde artan nüfus ve o nüfusun beslenmesine yönelik kaygılar, bilim insanlarını bir araştırmaya itti: Böcekler. 1900 böcek türü,  formunun insan ve hayvan beslenmesinde kullanılabileceğini biliyoruz. Beslenme açısından ise; böceklerin düşük protein içerikli (%8-9 HP) biyolojik atıkları, 3-4 aylık bir dönemde yüksek ve kaliteli protein içeriğine (%44-61HP) dönüştürebildikleri ortaya çıktı. Bitki temelli proteinlerden daha fazla, hayvan kaynaklı proteinlerden daha az sindirilebilir yapısıyla da bir köprü görevi görüyor. Araştırmalara göre 100 g için yenilebilir böceklerde protein oranı %7-48 aralığında iken, sığır etinde ise bu veriler %19-26 şeklinde geriliyor. Yani çok faydalı ve kullanılabilirliği yüksek bir protein kaynağı böcekler. Bununla birlikte; dış iskeletlerini oluşturan “kitin” yapısı insan bağışıklık sistemini uyarıyor. Böcekler; vitamin, mineral ve çoklu doymuş-doymamış yağ açısından da zengin bir kaynak olarak değerlendirilmekte. Yüksek fosfor içeriğine sahip olmaları ve bu fosforun neredeyse %100 oranında insan vücudunda dolaşıma geçmesi de önemli bir veri. Bu sonuçlar da bize alternatif bir hammadde ve kaliteli doğal bir protein kaynağı sunuyor.

Hayvan Besiciliğinde Böcekler

Küçük üretimhanelerde rahatlıkla elde edilebilen, daha düşüf masraf ile üretimi yapılabilen böcekler; yem sanayisi için de önemli bir adım olabilir. Yüksek vitamin, mineral ve lif içeriği ile de hayvan yemi olarak büyük faydalar sağlamakta. Örnek olarak kanatlı beslenmesinde,  bazı ülkelerde yasak olan; yemlerde antibiyotiklerin kullanımına bir çözüm getiriyor. Bahsettiğimiz böceklerin bağışıklık sistemine olan faydaları; yalnız insanlar için değil, hayvan beslenmesinde de etkili. Bu özelliği ile antibiyotiklerin yerini, hayvan beslenmesinde de doğal bir kaynak olan böceklerin doldurması olası.

Yenilebilir Böceklerin İnsan Sağlığına Faydaları

Yapılan araştırmalar şunları gösteriyor ki: Böcek tüketiminin çok boyutlu ve çok sayıda araştırmaya ihtiyacı var. Bu sebeple elimizdeki veriler, çoğu konuda net bilgi vermiyor. Ancak yenilebilir böceklerin tespit edilen bazı faydaları bulunuyor. Yüksek tansiyonu düşürmesiyle, kardiyovasküler sağlığa olumlu etkileri olacağı öne sürülmüştür. Kan damarlarının daralmasına sebep olan ve bu alanda ilaç olarak kullanılan “anjiyotensin dönüştürücü enzim aktivitesi” bazı böcek türlerinde tespit edilmiştir. Sarı un kurdu, ipek böceği, balmumu güvesi bu türlere örnektir. Kurutulmuş böceklerin en az %10’unu oluşturan yüksek kitin içeriği ise iyi bir lif kaynağı ve antimikrobiyal faaliyetleri ile bağışıklığı güçlendirici özelliktedir. Tüketiminde yararlı bağırsak bakterilerinde çoğalma ve gelişme görülmüştür. Yenilebilir böceklerin demir eksikliği açısından da çok önemli yararları bulunur. Birçok böcek kırmızı etten daha yüksek demir içeriğine sahiptir, ancak bu demirin emilimi ile ilgili elimizde net kaynaklar henüz bulunmuyor.

Yenilebilir Böceklerde Olası Riskler

Böceklerde yararlı bakterilere ek olarak, riskli olabilecek “Aspergillus, Alternaria, Candida” gibi küf ve maya türleri de bulunuyor. Bu tür bir içeriğin insan vücuduna ne gibi etkileri olacağı ise henüz bilinmiyor. Yine benzer şekilde, pestisit kullanılan alanlarda bulunmaları veya ilaç kalıntısına sahip bitkilerle temasları da başka bir risk olarak karşımıza çıkmakta. Örnek olarak: Kuveyt’te piyasadaki yenilebilir bir böcek türünde “49.2 μg/kg organik klor ve 740.6 μg/kg organofosfor” olacak şekilde yüksek oranda tarım ilacı kalıntısına rastlanmıştır. Bazı bireylerde ise alerjik reaksiyonlarla istenmeyen sonuçlar ortaya çıkabiliyor. Alerji sebebiyle vücudun gıdaya tepki vermesi;  anaflaksi ve hatta ilerisinde ölümle dahi sonuçlanabiliyor. Bu gibi sebeplerden ve yeterli veri eldesi olmamasından kaynaklı, yenilebilir böcekler şuan için riskli gıda sınıfında değerlendiriliyor.

İnsanlarda gıdalara karşı duyulan neofobi sebebiyle bir önyargı oluşturması mümkün olan yenilebilir böcekler, şuan hâlâ bazı Asya ülkeleri hariç kabul görmüyor. Bu durum zamanla, eğitimlerle, farklı girişimlerle değişim gösterecektir.İlerleyen süreçte bazı besin kaynaklarımızın ve sanayide kullanılan çeşitli ürünlerin muadili olarak da öne çıkacağını düşünüyoruz. Böceklerin bu alanlarda kullanımı dünya için hem doğal hem de sürdürülebilir bir adım olacaktır.

Kaynakça:

https://dergipark.org.tr/en/pub/apjhls/article/1111684

https://www.agrifoodscience.com/index.php/TURJAF/article/view/4166/2069https://www.researchgate.net/profile/Yavuz-Meral/publication/280315897_Yenilebilir_Bocekler/links/55b22ff808ae092e965037c8/Yenilebilir-Boecekler.pdf