Gastronomi’nin Diğer Dallarla Uçsuz Bucaksız Bağları
Gastronomi sadece “yemek yapma”, “karın doyurma”, “fizyolojik ihtiyaç” temelli bir kavram mıdır? Gastronomi tarihtir, gastronomi kültürdür, gastronomi etniktir, gastronomi sağlıktır… Gastronomi bildiğimizin de üstünde düşündüğümüzden de fazladır. Şimdi tüm bu başlıkları kısaca nedenlerle inceleyelim o halde.
Gastronomi Neden Tarihtir?
İnsan neden vardır, ne için var olur? Hepimizin eminim bu soruya yüzlerce cevabı vardır. Bizim şu an ilgilendiğimizse “insanın var olabilmesi.” İnsan beslenemezse; yemezse, içmezse var olamaz. İnsanlığın var olduğu an ve saniyeden itibaren gastronomi var olmuştur. Avcılık toplayıcılık dönemi, daha sonrasında göçebe yaşam ve sonrasındaki süreçte yerleşik yaşamla birlikte hayvancılık ve tarım… İşte bu, yiyeceğin insanla birlikte başından beri farklı devinimleri olduğunu gösterir. Her geçen süreç ve zaman, insanın yaşayışındaki her değişiklik, tarihteki her olay bunu bizzat kanıtlıyor. Buğdayla evcilleşen insan, insanla evcilleşen buğday… Kruvasan, kahve, hamburger, kahve… Farklı ülke hanedanları arasında olan evlilikler bunlara yer yer örnek olmuştur. Fransa Kralı LouisXIV ile evlenen İspanyol Maria Theresa sayesinde Fransız Saray Mutfağının İspanyol yemeklerinden etkilendiği söylenilir. Hatta sıcak çikolata içme geleneğinin sarayda yaygınlaşmasında da İspanyol Kraliçesinin etkisi olduğu söylenir. Bu örneklerden sadece biri. Tarihte; savaş, ticaret başta olmak üzere birbirinden farklı birçok örnek vardır.
Gastronomi Neden Kültürdür?
Topluma kısaca “insanların bir araya gelerek oluşturduğu bir bütün” diyebiliriz. Kültür ise “bir toplumun tarihsel sürecinde içinde barındırdığı her türlü değer, düşünce, fikir, yapıdır”. Bu yüzden toplumsuz kültür, kültürsüz toplum var olamaz. Gastronomide tam olarak yine bu noktada karşımıza çıkar. Yemek yeme şekilleri, kullanılan tabak çatal, bu tabak çatallardaki motifler-işlemeler-malzemeler, oturma düzeni ve daha birçok yemek yeme eyleminde kullanılan fiziksel ve fiziksel olmayan şeyler… Özellikle bizim gibi derin ve anlamlı tarihi olan devletlerde, bu kültür çok daha fazla yer almaktadır. Selçuklu Mutfağının, Osmanlı Mutfağının temeli diyebileceğimiz, Türkler’in Anadolu’ya göç etmesiyle Orta Asya Kültürüyle daha da harmanlanarak yeni bir “Gastronomi Kültürü” oluşturması da buna güzel bir örnek olmuştur. Bunun yanı sıra tabi ki coğrafi yanı da epey etkili. Örneğin ülkemizde Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu Bölgesi’nin yakınında var olan Arap, Pers toplumlarına bulunduğu jeopolitik yakınlıktan dolayı baharat kullanımının o bölgelerde daha yaygın olması. Ege Bölgesi’nin bulunduğu iklim şartlarından kaynaklı ot kültürünün ağırlıklı olması… Çin’de pirincin, Japonya’da balık tüketiminin, Amerika’da fast food kültürünün etkili olması da coğrafi nedenlerindendir.
Gastronomi Neden Sağlıktır?
Hepimizin bildiği en temel şeyle başlayalım o halde: çikolata yemenin hatta hamburger, pizza yemenin insan vücudunda dopamin hormonu salgılaması ve insanın kendini ruhsal olarak iyi hissetmesi. Hepimizin bildiği bu şey ve daha nice şeyi barındırır gastronomi. Hasta olunduğunda sıcak şeyler içilmesi, kemik sularının tüketilmesi, yanıklar için kantaron yağı, antibiyotik etkisi için soğan sarımsak… Bunları hepimiz biliyoruz. Peki, başka? MÖ 1550’de sarımsak tifüs, dizanteri, kolera, grip gibi salgınlarda kullanılıyordu. Antik Mısır’da piramit işçilerine dayanıklılık ve hastalık önlemek için verildi. Yine tarihte önemli reçetelerden olan “Ebers Tıp Papirüsü “nde ölümcül bir hastalık belirtisi gösteren bir hastayla ilgili bir örneği inceleyelim. Hekime, hastayı dikkatlice muayene etmesi söylenir; eğer vücutta herhangi bir hastalık belirtisi yoksa, sadece “kaburgaların yüzeyinde” bir sorun varsa, doktorun önce hastalığa karşı bir büyü okuması, ardından da hastaya şu karışımı reçete etmesi gerekir: kan taşı (bloodstone), kırmızı tahıl ve keçiboynuzu, yağda pişirilir ve bu karışım, dört sabah boyunca balla birlikte alınır. (Vakada okunacak büyü belirtilmemiştir.) Yine Antik Mısır’da ilaçlar genellikle bira, şarap veya balla karıştırılırdı ve her birinin kendine özgü tıbbi özellikleri olduğuna inanılırdı. Yine diğer bir sağlık Gastronomisi “Manisa’mızın Mesir Macunu” da bu örnekler arasındadır. Kanuni Sultan Süleyman’ın annesi Hafsa Sultan, nedeni bilinmeyen bir hastalığa yakalanır. Bu hastalığa çare için Sultan Cami Medresesi’nin başhekimi Merkez Efendi, 41 çeşit bitki ve baharatın karışımından oluşan bir macun hazırlar. Mesir macunu ismiyle günümüze kadar ulaşmıştır. Hafsa Sultansa sağlığına geri kavuşmuştur.
İşte gastronomi ve onun birçok dalla ilişkisini kısaca size açıklamak istedim. Sanat, fizik, kimya, ziraat, ekonomi ve daha nice dalla yakından ilişkili olan bu efsanevi kavram, (gastronomi) hakkında saatlerce konuşulacak, yazılar yazılacak bir alandır.
SONUÇ
Gastronomi aslında hayatımızın her yerinde her zaman vardı. Biz sadece onu farklı adlarla veya farklı alanlar içinde gördük. Hiçbir zaman neredeyse kendi başına değerlendirmedik. Son 10-15 yıldaysa bu algıyı kırmak için birçok çaba sarf ediliyor ve bu çabalar sizlerin-bizlerin var oluşuyla artıyor. Gastronomi en başından beri sürdürdüğü gelenekleriyle, zenginlikleriyle bize ve birçok noktaya ışık tutuyor. Artık herkes Taste Atlas’ı, Michelen’i bir gün öncekinden biraz daha fazla biliyor. Kültürün en önemli tanıtım politikalarından olan gastronomi bu tarz kuruluşlar tarafından daha da ön plana çıkmaya devam ediyor.
KAYNAKÇA
https://www.worldhistory.org/trans/tr/2-51/misir-tibbi-tedavileri/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7402177/#:~:text
https://www.manisa.gov.tr/sifa-sehri-manisa-uluslararasi-mesir-macunu-festivali
wikipedia
Bir Cevap Yazın