Giriş: Gastronomi ve Teknoloji Buluşması
Gastronominin bugünkü gelişimi ve teknolojiyle birleştiği ana nokta hakkında ne düşünüyorsunuz? Sizce bu dönüşüm ve birleşim ne zaman başladı? 2000’lerde mi? Eğer daha iç içe girdiği zamanı kast ediyorsanız bunu kabul edebiliriz ama diğer tüm teknoloji devrimleri gibi gastronominin de bu sürece başlangıcı Endüstri 1.0’a kadar dayanıyor. Peki nedir bu endüstri 1.0 veya 2.0, 3.0 ve 4.0 ve gastronomiyi nasıl etkilediler? Hepsine değinelim.
Endüstri 1.0 ve Gastronomi
Endüstri 1.0 aslında kısaca buhar makinesinin icadıyla başlayıp (ki sanayi devriminin başlangıcı olarak nitelendirilir) tarımsal hayatın, yoğun iş gücünün harcandığı, insan gücünün temel düzeyde tutulan kısmının azaltılıp yerini teknolojiye bırakmaya başladığı döneme denir. Kapitalist düzene, sanayiye, hizmete ve endüstriye geçtiğimiz toplumsal ve devrimsel hareket olarak belirtilebilir. 1760’lı yıllarda başlayan bu süreç 1830’lara kadar devam etmiştir. Sonra diğer süreçlerle ilerlemiştir. İngiltere’de başlayıp ilerleme kaydetmesiyle Avrupa’ya ve ABD’ye kadar yayılmıştır.
Bu dönemde Gastronomi alanında konserve yöntemi, buz makinesi ve soğutma sistemleri ortaya çıktı. Buharlı ocak ve fırınlar da bu dönemde hayatımıza girdi.
Endüstri 2.0 ve Gastronomide Teknolojik Gelişmeler
Endüstri 2.0; başta demiryolu ulaşımının gelişmesi, elektrik ve elektronik cihazların ortaya çıkması sürecini kapsamaktadır. Buhar yolundan çok daha rahat ve konforlu olan elektrik gücünün yayılmasıyla teknolojik alet üretimi, makineler ve daha birçok alanda üretimin artmasında büyük katkı sağlamıştır.
Modern Yönetim Teorisiyle ilgili ilk yayınlanan Frederick Taylor’ın Bilimsel Yönetim Prensibidir. Bu yüzden kendisi “Yönetimin Babası” olarak kabul edilir. Hepimizin hemen hemen bildiği Henry Ford, Taylor’un teorisinden ilham alıp çalışmalar yürüttü. Bu dönemde montaj hattını gerçekleştirmesiyle üretime başlayan Henry Ford, mezbahadan domuzlar alıp bunları taşıma bantlarıyla birlikte her bir kasabın, farklı şekilde domuzların farklı kısımlarla ilgilenmesini sağladı.
1870’lerde elektrikli ocak kullanımı yaygınlaşmaya başladı. Bu ilerleme tarım ve gıda arzını da ön plana çıkarttı. Buharla çalışan makineler, ekim makineleri, çelik aletler, sulama boruları ve daha birçok makine verimliliğin artmasına yardımcı oldu. Bu dönemde Gastronomi alanında elektrikli ocak ve fırınlar, buzdolabı hayatımıza girdi. Konserveleme ve pastörizasyon yaygınlaştı, daha uzun ömürlü gıdalar ortaya çıktı.
Endüstri 3.0: Bilgisayar ve Robotik Sistemler
Endüstri 3.0 parlak bir dönem olduğu gibi ne yazık ki 2. Dünya Savaşı dolayısıyla içinde yıkım barındıran bir dönem olarak tarihe geçmiştir. Bu yüzden sanayinin gelişmeye devam etmesi savaş etkisi azalmasıyla birlikte ilerlemeye devam etmiştir. ABD şirketlerindeki küreselleşmenin etkisiyle 1950 sonlarında teknolojik gelişmelerle ilerleme başlamıştır.
Üretim teknolojilerinde bilgisayar ve iletişim araçlarının kullanılmaya başlanmasıyla birlikte daha ufak mekanik ürünler hayatımıza girmeye başladı. Sentetik ürünler, bilgisayar teknolojisi, fiber optikle, lazer teknolojisi, biyotarım ve daha nicesi… İnternet bu dönemin ana faktörü halindedir. İş yerlerine giren internet hem verimliliği arttırıp hem de yeni pazar alanlarının genişlemesine büyük katkı sağladı.
Bu dönemde Gastronomi alanında programlanabilen fırınlar ve mikrodalgalar, pos sistemleri, gıda üretimindeki robotik kollar, otomatik dolum ve paketleme, dondurulmuş hazır gıdalar ortaya çıktı.
Endüstri 4.0: Akıllı Sistemler ve Gastronomi
Endüstri 4.0 “Nesnelerin İnterneti” (insana başvurulmadan tüm sistemi tek başına yürütebilecek kadar ileri düzey bir sistem olmasından böyle anılır) makinelerin insan faaliyetine gerek kalmadan kendi başına üretim sürecini yönetmeye başlaması sürecine denir. Bilgisayar, iletişim ve internet 3’lüsünün birleşiminden oluşan bir uygulamadır. İlk kez 2011’de Hannover Fuarı’nda öne çıkmıştır.
Endüstri 4.0, cihazların hem kendileriyle hem de insanlarla birlikte iletişim kurup, uzaktan erişilip otomatikleşmiş ürün sistemlerinin sunmuş olduğu hizmeti doğurmuştur. Bu sayede şirketteki teknik süreçlerle iş süreçlerinin arasında bağ kurulup verilerin yorumlanarak doğru bilgiler üretilmesi, akıllı endüstri-akıllı ürün-akıllı fabrika üçlemelerinin teknolojinin nimetlerinden yararlanmasını ve koordine olmasını sağlamıştır.
Bu dönemde ortaya çıkan şeyler tam bir devrim niteliğinde… Akıllı mutfak ekipmanları, yapay zeka üzerinden menü önerileri, 3D gıda yazıcıları, blockchain sistemiyle gıda izlenebilirliği, online yemek siparişleri…
Endüstri 4.0 ve Müşteri Deneyimi
Endüstri 4.0 ile birlikte müşteriler internet, sosyal mecralar üzerinde sanal ayak izleri bırakmakta ve bu sanal izler sayesinde hepimizin karşısına ilgi alanımız olan noktalar, dikkatimizi çeken şeyler çıkmakta. Turizmde de aynı şekilde turistlerin ilgi alanlarına, hobilerine ulaşmak ve onlara öyle bir deneyim sunmak için bu ayak izi izlenebilirliği önemli bir fırsattır.
-
Oteldeki menülere alkol listelerine uzaktan veya QR koddan ulaşabilme
-
Otel odalarını uzaktan seyredebilme
-
Akıllı masalarla sipariş verme
-
Uzaktan yiyeceğin işlem sürecini ve içeriğini öğrenebilme
-
Program ve plan analizlerini inceleme
-
Sürdürülebilir gıda teknolojileri
-
Dijital ödeme ve sipariş
-
Müşteri geribildirimi alma ve geliştirme
-
Robotlar ve otomasyon
-
Tedarik zinciri yöntemi
Gastronomi ve Robotik Yenilikler
Restoranlar ve üst düzey oteller yemeklerle ilgili animasyonlar, masada ve duvardaki ses sistemleriyle ambiyansa uygun müzik sayesinde yemeğin insan ve insan psikolojisi üzerindeki tatminini arttırmayı amaçlıyor. Bazı restoranlarda dokunmatik ekranlar sayesinde yemeğin sürecini de takip edebiliyorsunuz (hem tabağınıza gelen süreci hem de restorana gelen hammaddenin sürecini).
Siparişleri getiren robot garsonlar, Robotic Bar (barmen robot, günde 1000 adet alkol hazırlayabiliyor), Koya ve Kona (Uzakdoğu mutfağı yemekleri hazırlayabiliyor), Moley (dünyanın ilk robot şefi) ve HolaBot (ilk tabak toplama robotu, 6 katlı 120 kg taşıma kapasitesi) gibi örneklerle hem hizmet kalitesi artırılıyor hem de maliyetler düşüyor. Müşteriler ise gastronomi alanındaki yeniliklerle hem fiziksel hem ruhsal tatminini doruklarda hissediyor.
Kaynakça:
https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3620483
https://www.siskon.com.tr/haberler/endustri-devriminin-tarihsel-gelisimi/#:~:text=I.,kadar%20devam%20eden%20süreyi%20kapsamaktadır.
Gastronomi 4.0 Üzerine Kavramsal Bir Araştırma
file:///C:/Users/Monster/Desktop/Artuklu%20Kongre%20MD%20Tam%20Metin-.pdf
file:///C:/Users/Monster/Desktop/Gastronomi%204.0.703872-1006752