Modern zamanlarda kahvaltı nasıl ortaya çıktı?
Kahvaltı aslında icat edilmedi, zamanla evrildi. İlk insanlar ne buldularsa yediler ve modern çağdakiler ise koşuşturmaca içinde işe yetişmek, öncesinde de fiziksel doygunluğa bir an önce ulaşmak için hızlı hızlı cereal’lerini yediler, sütlü kahvelerini içtiler. Yani sabahları bir şeyler yeme rutini, sadece iş öncesi enerji depolama zorunluluğuyla oluştu.
Türkçede “kahve-altı”, aç karnına kahve içmemek için yenilen küçük atıştırmalıklar; özellikle Osmanlı’da sabah namazından sonra hafif bir şeyler yeme ritüeli diyebiliriz.
Kahvaltı ritüeli, ilk çağlardan modern çağa; kültürden kültüre ve hatta toplumdaki ekonomik sınıflar arasında değişiklik göstermiştir. Orta Çağ’da yoksul insanlar daha çok ekmek yerken ve biraz suyla karıştırılmış şarap içerken, zenginler ilk öğünlerinde buğday ve et tüketiyormuş.
Kavramsal ve konsept olarak “kahvaltı” yani “sabah işe gidilmeden önce yenilen öğün, o yemek” rutini ise Endüstri Devrimi’yle doğdu. Bildiğimiz modern kahvaltının şekillenmesinde, Endüstri Devrimi’nin işçi sınıfını ortaya çıkarması ve yoğun iş gücü ihtiyacı etkili oldu; işçiler gün boyu fiziksel enerji harcayacakları işlerine başlamadan önce enerji depolama gereğinde kaldılar.
Sanayi Devrimi’nin yarattığı inovasyonlarla birlikte, fabrikasyon süreçlerinin yaygınlaşması kahvaltı alışkanlıklarını ve içeriklerini oldukça değiştirmiştir.
‘Ready-to-eat’ (hazır gevrek) endüstrisinin doğuşu
“Kahvaltı günün en önemli öğünüdür” diye öğrendik, öğretildi değil mi? Ama kısa ve çok anlam yüklediğimiz, günlük hayatlarımızı ona göre şekillendirdiğimiz bu cümle aslında bir pazarlama ve reklam uydurmasıdır. Bunu bu yaşımda, bu yazıyı yazarken okuduklarımdan ve araştırdıklarımdan öğrendim ve çok şaşırdım…
Nasıl yani, kahvaltı o kadar da önemli değil miymiş?
- yüzyılda “James Caleb Jackson” ve “John Harvey Kellogg” tarafından yaratılmış ve milyonları çok uzun yıllar boyunca (hala!) etkilemiş bir cümle… Sadece bir reklam sloganı.
1863 yılında “James Caleb Jackson”, ilk ‘granola’yı üretiyor ve bu, John Harvey Kellogg’u kendi granola versiyonunu üretmesinde etkiliyor, ona ilham oluyor. Sonraları Corn Flakes gibi buğday ve mısırdan yapılan gevrek tahıllarla çok büyük bir ticari başarı kazanılıyor.
Osmanlı’da Kahvaltı Kültürü
Batı’ya kıyasla Osmanlı’da kahvaltı uzun zamana yayılan bir ritüelmiş… Çeşitli peynirler, zeytinler, bal, ekmekler uzun sohbetler eşliğinde aile üyeleriyle kurulan; renkli, şaşalı sofralarda paylaşılırmış.
Ama tabii ki Osmanlı’nın tüm tebaasından bahsetmiyoruz; bu sofralar daha çok saraylı ve soylu kesime aitmiş.
Avrupa’dan getirilen hazır kahvaltılıklar ve hızlı tüketim kültürü ise Osmanlı’daki bu ritüeli zamanla etkilemiş ve değiştirmiştir.
Bugünkü ‘Türk Kahvaltısı’
Kahvaltı deyince akla ilk “Turkish Breakfast” gelir, değil mi? Belki de tüm dünyada… Genişliği, çeşitliliği, bazen gerekli bazen gereksiz abartısıyla.
Peki, bu büyük masa ve üzerindeki çeşit çeşit kalabalık görüntü nasıl şekillendi?
Türkiye, Osmanlı’nın kalbi olduğunda bölgenin yemek kültürü de evrimleşmeye başladı. Osmanlı’nın genişlemesi, kazandığı zaferlerle topraklarına toprak katması sofralardaki çeşitliliği artırdı. Her fethedilen bölgede yeni bir peynir, zeytin türü, yeni baharatlarla tanışıldı ve bunlar zamanla yemek alışkanlıklarını, mutfaktaki tarifleri etkiledi.
Örneğin, Türk mutfağı domatesle 19. yüzyılda tanışmıştır.
Bugünkü “Türk Kahvaltısı” deneyimi, özellikle Türkiye’ye gelen yabancı turistler için “mutlaka denenmesi gereken bir deneyim” olarak görülüyor. Genellikle çok beğenilir; fakat Türkiye dışında hak ettiği değeri görüyor mu, tanıtımı daha iyi yapılabilir mi gibi konular oldukça tartışmalı…
Siz ne düşünüyorsunuz?
Kaynaklar
https://www.wkkellogg.com/who-we-are/our-story
https://fethiyetimes.com/the-rise-of-the-turkish-breakfast-a-culinary-evolution/
https://istanbultarihi.ist/480-culinary-traditions-of-ottoman-istanbul